Temel İktisadi Kavramlar

İhtiyaçlar Hiyerarşisi

İktisat genel olarak, sınırsız insan ihtiyaçlarının kıt kaynaklarla nasıl karşılanacağını inceleyen bilim dalı olarak tarif edilir. İnsan faktöründen ve onun davranışlarından bağımsız bir iktisat algısı bu çerçevede mümkün değildir. İnsan davranışlarının ekonomik boyutlarını inceleyen bu bilim dalı, malların üretimi, tüketimi ve dağıtımıyla ilgilenen analitik bir yapıya sahiptir.

Ekonominin genel olarak ele alındığı, yani bir anlamda toplulaştırılmış değişkenleri inceleyen iktisat alanına Makro İktisat adı verilmektedir. GSMH, enflasyon, işsizlik, para ve maliye politikaları gibi konular bu açıklama doğrultusunda Makro İktisat alanına giren unsurlar arasında yer almaktadır.

Bir malın piyasası, bir firma veya bir bireye dair ekonomik hareketler ise Mikro İktisat olarak adlandırılan alana dâhil olmaktadır.

İktisat biliminin tarifinden hareketle ortaya atılan ihtiyaç kavramı konusunda da birkaç söz söylemek gerekir. Karşılandığında haz ve doyum sağlayan, karşılanmadığında ise üzüntü veren unsurlar ihtiyaç olarak tanımlanabilir.

İhtiyacın tanımının dışında bazı özelliklerinin de temel iktisadi kavramlar açısından bilinmesi yerinde olacaktır. İhtiyaçlar sonsuzdur ve şiddetleri bakımından farklılıklar gösterir. Çoğu ihtiyaç, temin edildikçe şiddeti azalır.

İhtiyaçların biri birine göre hiyerarşik olarak da farklılıkları vardır. Abraham Maslow tarafından ortaya atılan ihtiyaçlar hiyerarşisi (piramidi) teorisine göre en altta su, yemek ve nefes alma gibi yaşamsal ihtiyaçlar en önemli yeri tutmaktadır. Sonrasında güvenlik, sevgi, ait olma, saygı gibi ihtiyaçlar oluşmakta ve her biri temin edildikçe son olarak kendini gerçekleştirme olarak adlandırılan piramidin en üst katmanı ortaya çıkmaktadır.

Yine bazı temel iktisadi kavramlar konusuna daha değinerek bu bölümü noktalayalım dilerseniz.

İktisadın temel problemi olan kıtlık, insan isteklerinin bu istekleri karşılamak için bulunan kaynaklardan fazla olması durumudur. İstek ise, ihtiyaçların tatmin edilmesi için arzulanan şeylerdir.

Fayda, bir kişinin bir malı tüketmekle elde ettiği tatmin hissidir. Fiyat ise bir mal veya hizmetin piyasadaki ederine verilen isimdir.

İktisadi ürünlerin miktar ve faydasının arttırılması için ortaya konan her çaba üretim olarak nitelenmektedir. Bunun bir başka ifade şekli ise ihtiyaçların tatmini için fayda sağlama faaliyeti olarak düşünülebilir.

Temel iktisadi kavramlar açısından başka pek çok tanımlama yapılabilir olsa da ana hatları ile ortaya koyduğumuz bu ifadeleri şimdilik yeterli görelim ve kalanını diğer bölümlerde tarif etmeye devam edelim.

Grafik: evrimağacı.org

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.